FAQ – Najczęściej zadawane pytania podejrzanych w sprawach oszustw gospodarczych

Stan prawny: 28.08.2026 r.

Na pytanie: ,,Kiedy niewykonanie umowy może stanowić przestępstwo?” odpowiadałam już w poprzednim wpisie. Zachęcam do jego przeczytania. W tym artykule skupimy się natomiast na najczęstszych pytaniach, które pojawiają się ze strony osób podejrzanych o oszustwo gospodarcze.

Z perspektywy podejrzanego należy pamiętać, że nie każde niewykonanie umowy oznacza popełnienie oszustwa. Istotne znaczenie może mieć komunikacja między stronami, a także sytuacja finansowa przedsiębiorcy. Dlatego ocena sprawy i przyjęcie właściwej linii obrony wymagają szczegółowej analizy tego, co wydarzyło się na poszczególnych etapach współpracy.

Jednocześnie warto podkreślić, że informacje zawarte w tym artykule mają wyłącznie charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępują one indywidualnej oceny sprawy przez profesjonalistę ani porady prawnej uwzględniającej okoliczności konkretnego przypadku.

Lista pytań:

1. Dostałem wezwanie na przesłuchanie – podejrzewam, że kontrahent złożył zawiadomienie. Co teraz?
2. Czy za przestępstwo oszustwa gospodarczego zawsze idzie się do więzienia?
3. Czy za przestępstwo oszustwa gospodarczego mogą mnie aresztować?
4. Jakie dokumenty warto przygotować przed spotkaniem z adwokatem w sprawie o oszustwo gospodarcze?
5. Czy za oszustwo gospodarcze można dostać zakaz prowadzenia działalności gospodarczej?
6. Czy korespondencja mailowa z kontrahentem może mnie obciążać, czy raczej bronić?
7. Czy ugoda z kontrahentem/pokrzywdzonym pomoże w sprawie karnej?

1. Dostałem wezwanie na przesłuchanie – podejrzewam, że kontrahent złożył zawiadomienie. Co teraz?

W pierwszej kolejności kluczowe jest, aby sprawdzić, w jakim charakterze dana osoba została wezwana – czy jako świadek, czy już jako podejrzany.

Ma to kluczowe znaczenie, ponieważ świadek co do zasady ma obowiązek składania zeznań i może odpowiadać karnie za fałszywe zeznania, natomiast podejrzany ma prawo odmówić składania wyjaśnień w całości lub w części i nie poniesie z tego tytułu żadnych negatywnych konsekwencji procesowych.

Należy jednak pamiętać, że o ile dana osoba ma prawny obowiązek mówienia prawdy jako świadek, to zeznania te nie mogą jej obciążać, kiedy zarzut zostanie już oficjalnie postawiony, ponieważ stanowiłoby to naruszenie prawa do obrony. Mimo to warto, aby zeznania były przemyślanie złożone, jeśli dana osoba występuje w charakterze świadka.

Warto również pamiętać, że protokół przesłuchania co do zasady pozostaje w aktach sprawy. Nawet jeżeli złożone w charakterze świadka zeznania nie mogą stanowić podstawy ustaleń faktycznych prowadzących do skazania za czyn, którego dana osoba stała się następnie podejrzana, ich treść może mieć pośrednie znaczenie dla dalszego przebiegu postępowania i nawet w sposób nieuświadomiony, potencjalnie wpływać na sposób interpretacji później zgromadzonego materiału dowodowego przez sąd.

Przed przesłuchaniem, jeśli wiadomo, czego ma ono dotyczyć, warto dokładnie przeanalizować całą sytuację związaną z daną współpracą. Warto rozważyć również pomoc adwokata lub radcy prawnego. Świadek również może ustanowić dla siebie pełnomocnika.

Pewne błędy popełnione na wczesnym etapie mogą zadziałać później na niekorzyść i niektórych z nich może nie udać się potem sprostować.

2. Czy za przestępstwo oszustwa gospodarczego zawsze idzie się do więzienia?

Nie. Choć oszustwo zagrożone jest zgodnie z art. 286 § 1 kk karą pozbawienia wolności w wymiarze od 6 miesięcy do 8 lat, wyrok nie zawsze musi oznaczać karę bezwzględnego pozbawienia wolności. Istnieją rozwiązania w kodeksie karnym pozwalające wymierzyć zamiast tej kary karę grzywny czy karę ograniczenia wolności. Przy spełnieniu odpowiednich przesłanek istnieje też możliwość warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności. Wszystko zależy od okoliczności konkretnego przypadku, a także od tego, czy jest to pierwszy wyrok skazujący, czy też nie.

3. Czy za przestępstwo oszustwa gospodarczego mogą mnie aresztować?

W teorii tak. Wszystko zależy od tego, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do zastosowania tymczasowego aresztowania. Wśród nich znajduje się przede wszystkim duże prawdopodobieństwo, że dana osoba popełniła zarzucany jej czyn, a dodatkowo musi pojawiać się jakaś dodatkowa przesłanka np. obawa matactwa, wpływania na świadków, zacierania śladów czy niszczenia dokumentów.

W praktyce tymczasowe aresztowania w sprawach dotyczących oszustw najczęściej zapadają w sprawach zorganizowanych grup przestępczych, w których obawa matactwa czy wzajemnego wpływania na siebie może być szczególnie wysoka.

4. Jakie dokumenty warto przygotować przed spotkaniem z adwokatem w sprawie o oszustwo gospodarcze?

Wszystko, co może mieć związek z daną transakcją – dosłownie, chyba że adwokat, umawiając spotkanie, zaleci inaczej. Nie oznacza to oczywiście, że cała dokumentacja zostanie szczegółowo przeanalizowana już podczas pierwszego spotkania, zwłaszcza jeśli okaże się obszerna. Warto jednak ją ze sobą zabrać, aby adwokat mógł zorientować się, jakiego rodzaju dokumentami i informacjami dysponuje dana osoba oraz w jakim materiale należy dalej szukać istotnych dla sprawy okoliczności.

Na spotkanie z adwokatem można zabrać w szczególności:

• umowy i aneksy,
• zamówienia i potwierdzenia ich realizacji,
• faktury i potwierdzenia płatności,
• korespondencję e-mail z kontrahentem,
• wiadomości SMS i wiadomości z komunikatorów,
• własne notatki dotyczące współpracy i przebiegu transakcji,
• dokumenty dotyczące sytuacji finansowej firmy,
• dokumenty dotyczące realizacji zamówienia lub wykonania usługi,
• wezwania do zapłaty i inne pisma otrzymane od kontrahenta,
• pisma z policji, prokuratury lub sądu, w tym przede wszystkim wezwanie na przesłuchanie,
• inne dokumenty, które mogą mieć związek ze sprawą.

Można również przygotować krótką, chronologiczną wersję wydarzeń, od rozpoczęcia współpracy z kontrahentem, przez zawarcie umowy i jej realizację, aż po powstanie obecnego sporu.

Najważniejsze, aby nie ukrywać przed adwokatem niekorzystnych informacji ani dokumentów. Tylko znając zarówno mocne, jak i słabe strony sprawy, będzie on mógł przygotować odpowiednią strategię działania.

5. Czy za oszustwo gospodarcze można dostać zakaz prowadzenia działalności gospodarczej?

Tak. Samo skazanie za oszustwo gospodarcze nie oznacza automatycznie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej. Sąd może jednak na podstawie art. 41 § 2 kk orzec taki zakaz, jeżeli przestępstwo pozostawało w związku z prowadzoną działalnością, a dalsze jej prowadzenie przez skazanego mogłoby zagrażać istotnym dobrom chronionym prawem.

Mówiąc prościej, sąd może uznać, że w konkretnym przypadku dalsze prowadzenie działalności przez daną osobę stwarza zbyt duże ryzyko i dlatego nie powinna ona przez określony czas prowadzić działalności określonego rodzaju. Zakaz może zostać orzeczony na okres od 1 roku do 15 lat.

Jest jeszcze inne ważne zastrzeżenie. W przypadku prawomocnego skazania za przestępstwo z art. 286 § 1 kk, zgodnie z art. 18 § 1 ksh, nie można być członkiem zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej, likwidatorem ani prokurentem. Przepis ten stosuje się odpowiednio do członka zarządu spółki partnerskiej oraz członka rady nadzorczej spółki komandytowo-akcyjnej.

Co do zasady zakaz ten ustaje z upływem pięciu lat od uprawomocnienia się wyroku, chyba że wcześniej dojdzie do zatarcia skazania. Przepisy przewidują również możliwość złożenia wniosku o skrócenie tego okresu.

6. Czy korespondencja mailowa z kontrahentem może mnie obciążać, czy raczej bronić?

To zależy. Korespondencja mailowa bardzo często, żeby nie powiedzieć, że niemal zawsze, stanowi przedmiot oceny początkowo przez organy ścigania, a później sąd. Jest to jeden z dowodów na których podstawie, próbuje się w szczególności ustalić zamiar po stronie potencjalnego sprawcy, a także czy wprowadzał on swojego kontrahenta w błąd np. co do swojego stanu finansowego, zamiaru wywiązania się ze zobowiązania itp.

Istotne jest zatem czy informowano kontrahenta o problemach czy nie, jak reagowano na ewentualne wezwania do zapłaty, czy podejmowano działania, które miały zmierzać do wykonania zobowiązania.

Znaczenie ma przede wszystkim całość korespondencji, a nie pojedyncze wiadomości wyrwane z kontekstu. Istotna może być również jej chronologia oraz to, jak komunikacja między stronami wyglądała na poszczególnych etapach współpracy.

7. Czy ugoda z kontrahentem/pokrzywdzonym pomoże w sprawie karnej?

Tak. Pojednanie się z pokrzywdzonym czy też naprawienie szkody, stanowi okoliczność łagodzącą na gruncie Kodeksu karnego. Co więcej, zdarza się, że zapłata pokrzywdzonemu kwoty wynikającej ze zobowiązania, w kontekście pozostałego materiału dowodowego, może stanowić podstawę do uznania, że nie było zamiaru oszukania, a co za tym idzie, nie dojdzie w ogóle do wydania wyroku skazującego.

Należy też pamiętać, że nie jest tak, że „zapłacę i będzie po wszystkim”. Takie sprawy bywają czasem bardziej skomplikowane. Bywa, że z cywilnego punktu widzenia, mimo że kontrahent czuje się pokrzywdzony, obowiązek zapłaty nie jest wcale tak oczywisty. Dlatego każda sytuacja powinna opierać się również na pełnej analizie warunków współpracy między stronami i odtworzeniu jej przebiegu.

Dostałeś wezwanie na przesłuchanie i obawiasz się zarzutu oszustwa gospodarczego?

Jeśli potrzebujesz pomocy prawnej w przeanalizowaniu swojej sytuacji, opracowaniu linii obrony, przygotowaniu do przesłuchania lub wsparcia prawnego podczas przesłuchania i chcesz mieć poczucie bezpieczeństwa procesowego – zapraszam do kontaktu.

Jako adwokat karny zajmujący się sprawami oszustw gospodarczych pomagam uporządkować sytuację, ocenić ryzyka i przygotować się do kolejnych etapów postępowania. Dzięki temu moi Klienci wiedzą, jakie mają prawa, czego mogą spodziewać się podczas przesłuchania i jakich błędów powinni unikać.