FAQ – Najczęstsze pytania pokrzywdzonych w sprawach oszustw gospodarczych

Stan prawny: 26.08.2026 r.

Zanim przejdziemy do najczęstszych pytań dotyczących oszustwa gospodarczego z perspektywy pokrzywdzonego, warto wyjaśnić podstawową kwestię: kiedy niewykonanie umowy może stanowić przestępstwo? Temu zagadnieniu poświęcono osobny wpis na blogu, do którego warto zajrzeć, jeśli ta kwestia budzi wątpliwości.

Sam fakt niewykonania umowy nie oznacza jeszcze, że doszło do oszustwa. Znaczenie mają bowiem okoliczności, w jakich doszło do zawarcia i niewykonania umowy.

Poniżej zebrano odpowiedzi na pytania, które często pojawiają się w sprawach dotyczących podejrzenia popełnienia oszustwa gospodarczego.

Należy jednak pamiętać, że informacje zawarte poniżej mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie zastępują profesjonalnej porady prawnej ani analizy okoliczności konkretnej sprawy.

Lista pytań:

1. Zostałem oszukany przez kontrahenta – co robić?
2. Jakie dokumenty przygotować przed zgłoszeniem oszustwa gospodarczego?
3. Jak zgłosić przęstepstwo oszustwa gospodarczego?
4. Co dzieje się po zgłoszeniu podejrzenia oszustwa gospodarczego?
5. Czego mogę dochodzić w postępowaniu karnym o oszustwo gospodarcze?
6. Jakie korzyści niesie za sobą postępowanie karne w porównaniu z cywilnym? (w sprawach o oszustwo gospodarcze)
7. Czy warto zgłaszać przęstepstwo oszustwa gospodarczego, jeśli najprawdopodobniej sprawca nie ma majątku?

1. Zostałem oszukany przez kontrahenta – co robić?

Samo poczucie, że doszło do oszustwa nie oznacza jeszcze, że mamy do czynienia z oszustwem w rozumieniu prawa karnego. Aby można było mówić o przestępstwie, konieczne jest wykazanie m.in. konkretnego sposobu działania sprawcy, jego zamiaru oraz tego, że w wyniku jego działania doszło do niekorzystnego rozporządzenia mieniem.

Dlatego pierwszym krokiem powinno być zebranie i uporządkowanie dokumentacji związanej ze sprawą – umów, faktur, potwierdzeń płatności, korespondencji czy innych dowodów. Przed podjęciem decyzji o zgłoszeniu sprawy warto dokładnie przeanalizować krok po kroku, co się wydarzyło i na czym polegało oszustwo.

W razie wątpliwości warto skonsultować sprawę z prawnikiem. Spojrzy on na sprawę obiektywnie i oceni, czy istnieją podstawy do podjęcia działań na drodze karnej. Alternatywnie wskaże czy właściwsze będzie dochodzenie roszczeń w postępowaniu cywilnym.

2. Jakie dokumenty przygotować przed zgłoszeniem oszustwa gospodarczego?

Warto przygotować całą dokumentację związaną z daną umową, transakcją i jej wykonaniem. Mogą to być przede wszystkim: umowy i aneksy, faktury, potwierdzenia płatności, korespondencja z kontrahentem, wezwania do zapłaty, potwierdzenia ich doręczenia oraz wszelkie inne dokumenty, które mogą mieć znaczenie dla sprawy.

Im pełniejsza dokumentacja, tym łatwiej odtworzyć przebieg zdarzeń i ocenić, czy w konkretnej sytuacji mogło dojść do popełnienia przestępstwa oszustwa. Pomoże to również opracować właścią strategie działania.

3. Jak zgłosić przęstepstwo oszustwa gospodarczego?

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia oszustwa gospodarczego można złożyć pisemnie na Policji lub w prokuraturze albo osobiście, składając je do protokołu.

W sprawach gospodarczych często warto rozważyć przygotowanie pisemnego zawiadomienia. Pozwala ono w uporządkowany sposób przedstawić przebieg zdarzeń, wskazać istotne okoliczności oraz dołączyć dokumenty i inne dowody związane ze sprawą.

Warto zadbać o to, aby opis był konkretny i przedstawiał nie tylko sam spór z kontrahentem, ale również okoliczności, które mogą wskazywać na popełnienie przestępstwa. Właściwe przedstawienie sprawy może mieć znaczenie dla jej oceny przez organy ścigania.

4. Co dzieje się po zgłoszeniu podejrzenia oszustwa gospodarczego?

Postępowanie organów ścigania po złożeniu zawiadomienia może wyglądać następująco:

Czynności sprawdzające i przesłuchanie pokrzywdzonego

Najczęściej organy ścigania rozpoczynają tzw. czynności sprawdzające. W ich ramach m.in. wzywają na przesłuchanie pokrzywdzonego tj. jednoosobowego przedsiębiorcę lub osobę reprezentującą pokrzywdzoną spółkę, aby ustalić szczegóły zdarzenia.

Podczas przesłuchania mogą zostać powtórzone informacje zawarte w pisemnym zawiadomieniu. Nie oznacza to jednak, że przygotowanie pisemnego zawiadomienia jest zbędne. W praktyce znacznie trudniej jest bowiem podczas samego przesłuchania w pełni i w uporządkowany sposób przedstawić wszystkie istotne okoliczności. Osoba przesłuchująca jednocześnie sporządza protokół, może przerywać wypowiedź, aby coś zapisać. Może również kierować przebiegiem przesłuchania i wskazywać, które informacje są według niej istotne, a które nie. Taki przebieg przesłuchania naturalnie może to wytrącać z toku myślenia i utrudniać przedstawienie całej historii.

Dodatkowo niektóre informacje mogą zostać zapisane w sposób, który nie w pełni odpowiada temu, co osoba przesłuchiwana miała na myśli, chociażby ze względu na niewłaściwy dobór słów. Dlatego bardzo ważne jest dokładne przeczytanie protokołu na koniec przesłuchania i upewnienie się, że prawidłowo odzwierciedla on złożone zeznania.

Decyzja o wszczęciu lub odmowie wszczęcia postępowania

Po przeprowadzeniu czynności sprawdzających podejmowana jest decyzja o wszczęciu postępowania albo o odmowie jego wszczęcia, w szczególności jeżeli organy ścigania uznają, że brak jest podstaw do przyjęcia podejrzenia popełnienia oszustwa. Na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania można złożyć zażalenie.

Postępowanie dowodowe po wszczęciu postępowania

Jeżeli postępowanie zostanie wszczęte, jego przebieg może wyglądać różnie w zależności od okoliczności konkretnej sprawy. Organy ścigania mogą m.in. gromadzić dokumentację, przesłuchiwać świadków i podejrzanych oraz przeprowadzać inne czynności dowodowe.

Pokrzywdzony nie musi jednak pozostawać bierny. Może samodzielnie składać wnioski o przeprowadzenie określonych czynności dowodowych, a także osobiście lub przez pełnomocnika, uczestniczyć w niektórych czynnościach procesowych, w tym w przesłuchaniach świadków i podejrzanych, o ile przepisy lub decyzja organu nie wyłączają takiej możliwości. Pozwala to pokrzywdzonemu aktywnie uczestniczyć w postępowaniu i reagować na jego przebieg.

Skierowanie aktu oskarżenia lub umorzenie postępowania

Na dalszym etapie organy ścigania oceniają zgromadzony materiał dowodowy i podejmują decyzję co do dalszego kierunku sprawy. Jeżeli uznają, że zgromadzony materiał daje podstawy do przyjęcia, że doszło do popełnienia przestępstwa, sprawa może zakończyć się skierowaniem aktu oskarżenia do sądu.

Jeżeli natomiast uznają, że do oszustwa nie doszło, postępowanie może zostać umorzone. Na postanowienie o umorzeniu również przysługuje zażalenie.

5. Czego mogę dochodzić w postępowaniu karnym o oszustwo gospodarcze?

W ramach postępowania karnego można dochodzić orzeczenia przez sąd obowiązku naprawienia szkody poniesionej w wyniku oszustwa na podstawie art. 46 § 1 kk. Może to pozwolić uniknąć prowadzenia odrębnego postępowania cywilnego.

Jeżeli dokładne ustalenie wysokości szkody byłoby dla sądu karnego utrudnione, sąd może zamiast tego orzec nawiązkę w wysokości do 200 000 zł. Należy pamiętać, że dla sądu karnego kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy doszło do popełnienia przestępstwa i wymierzenie odpowiedniej kary. Jeżeli ustalenie wysokości szkody wymagałoby szczegółowych obliczeń i przeprowadzenia dodatkowych czynności dowodowych, sąd może poprzestać na orzeczeniu nawiązki.

Jeżeli nawiązka nie pokryje całej poniesionej szkody, pozostałej części można dochodzić w postępowaniu cywilnym. Dodatkowo, w przypadku wydania wyroku skazującego, dochodzenie roszczeń w postępowaniu cywilnym może być ułatwione ze względu na związanie sądu cywilnego ustaleniami prawomocnego wyroku karnego.

6. Jakie korzyści niesie za sobą postępowanie karne w porównaniu z cywilnym? (w sprawach o oszustwo gospodarcze)

Postępowanie karne w sprawach o oszustwo może wiązać się z kilkoma istotnymi korzyściami w porównaniu z postępowaniem cywilnym.

Przede wszystkim pokrzywdzony nie musi samodzielnie podejmować wszystkich czynności związanych z ustaleniem sprawcy i zgromadzeniem materiału dowodowego. Ciężar prowadzenia postępowania spoczywa przede wszystkim na organach ścigania, które mają dostęp do narzędzi, baz i informacji niedostępnych dla osoby prywatnej.

Ma to szczególne znaczenie, gdy sprawca utrudnia ustalenie swojego miejsca pobytu, ukrywa się lub podejmuje działania mające na celu utrudnienie postępowania. Organy ścigania dysponują w takich sytuacjach możliwościami, których sam poszkodowany nie ma w postępowaniu cywilnym.

Postępowanie karne może być również mniej sformalizowane w zakresie gromadzenia i przedstawiania dowodów, a jego koszty dla pokrzywdzonego są co do zasady niższe. Poza kosztami prawnika, jeżeli pokrzywdzony zdecyduje się na jego pomoc, koszty postępowania mogą zostać poniesione przez oskarżonego w razie skazania albo przez Skarb Państwa w razie uniewinnienia.

W postępowaniu cywilnym poszkodowany musi natomiast samodzielnie dochodzić swoich roszczeń, co wiąże się m.in. z koniecznością początkowego uiszczenia opłaty od pozwu oraz ewentualnie poniesienia kosztów postępowania, w zależności od jego wyniku.

7. Czy warto zgłaszać przęstepstwo oszustwa gospodarczego, jeśli najprawdopodobniej sprawca nie ma majątku?

Tak, w wielu przypadkach warto rozważyć zgłoszenie oszustwa gospodarczego nawet wtedy, gdy sprawca najprawdopodobniej nie posiada majątku, z którego można byłoby od razu wyegzekwować należność.

Jeżeli sąd karny orzeknie obowiązek naprawienia szkody, jest to środek kompensacyjny. Uchylanie się od wykonania takiego obowiązku może natomiast prowadzić do odpowiedzialności karnej z art. 244c § 1 kk zagrożonego karą od 3 do 5 lat pozbawienia wolności. W praktyce może to stanowić dodatkową motywację dla sprawcy do wykonania orzeczenia i naprawienia wyrządzonej szkody.

Warto również pamiętać, że sytuacja majątkowa sprawcy może z czasem ulec zmianie. Z tego względu brak majątku w chwili składania zawiadomienia nie musi oznaczać, że dochodzenie naprawienia szkody jest bezcelowe.

Ostateczna decyzja o podjęciu działań zawsze zależy jednak od okoliczności konkretnej sprawy.

Straciłeś pieniądze w wyniku działania nieuczciwego kontrahenta?

Jeżeli podejrzewasz, że działanie kontrahenta mogło stanowić oszustwo, warto przeanalizować sprawę pod kątem odpowiedzialności karnej oraz możliwych sposobów dochodzenia naprawienia szkody.

Jako adwokat zajmujący się sprawami karnymi gospodarczymi, oferuję wsparcie w analizie dokumentów i okoliczności sprawy. Oceniam możliwości podjęcia działań na drodze karnej, przygotowuje zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia oszustwa oraz reprezentuję pokrzywdzonego w całym postępowaniu, chroniąc jego prawa i interesy.

Jeżeli chcesz omówić swoją sytuację oraz opracować plan działania w celu odzyskania swoich pieniędzy, zapraszam do kontaktu.