Czy wysokość uszczuplonego podatku może podlegać przepadkowi jako korzyść majątkowa?

(Źródło grafiki: AI/Gemini)

⚠️ Uwaga: Treści mają charakter edukacyjny i informacyjny, nie stanowią porady prawnej.

Uszczuplony podatek VAT nie zawsze stanowi korzyść majątkową w rozumieniu prawa karnego skarbowego,  a jeśli już nią jest, nie może zostać ściągnięty od sprawcy dwukrotnie: raz przez urząd skarbowy, a drugi raz jako środek karny. 

Tak wynika z wyroku Sądu Najwyższego z 12 lutego 2025 r., o sygn. akt III KK 549/24, który rozstrzygnął istotny spór dotyczący art. 33 § 1 i 6 kodeksu karnego skarbowego. Poniżej wyjaśniam, co dokładnie orzekł SN i jakie ma to znaczenie w praktyce.

Czego dotyczyła sprawa?

Sprawa trafiła do Sądu Najwyższego na skutek kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z 12 listopada 2020 r., sygn. akt IX Ka 713/20, utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Jędrzejowie z 31 października 2019 r., sygn. akt II K 778/16.

Kluczowy problem: wobec oskarżonego orzeczono środek karny ściągnięcia równowartości pieniężnej przepadku korzyści majątkowej, za którą uznano nienależnie odliczony podatek VAT. Jednocześnie wobec tej samej osoby istniały już ostateczne decyzje administracyjne nakazujące zwrot dokładnie tej samej kwoty VAT.

Efekt? Skarb Państwa ściągnął tę samą należność dwukrotnie – raz w postępowaniu administracyjnym, raz w postępowaniu karnym skarbowym. Doprowadziło to do bezpodstawnego wzbogacenia Skarbu Państwa kosztem oskarżonego.

Stanowisko Sądu Najwyższego – dwa kluczowe wnioski

Sąd Najwyższy uwzględnił zarzut kasacji i sformułował dwa istotne dla praktyki wnioski.

1. Nie każde uszczuplenie podatku to korzyść majątkowa

Należność publicznoprawna uszczuplona w wyniku popełnienia czynu zabronionego może co najwyżej stanowić korzyść majątkową wtedy, gdy zaoszczędzenie wydatku ma charakter trwały – np. gdy zobowiązanie się przedawniło.

Samo zaniżenie podatku nie oznacza automatycznie uzyskania korzyści majątkowej. Korzyść majątkowa musi oznaczać rzeczywiste zwiększenie majątku sprawcy albo trwałe zmniejszenie jego zobowiązań. Dopóki obowiązek zapłaty podatku istnieje, podatnik nadal ma dług wobec państwa – kwota ta nie staje się jego trwałą korzyścią. O korzyści majątkowej można mówić dopiero wtedy, gdy odzyskanie należności staje się faktycznie niemożliwe, np. wskutek przedawnienia.

2. Zakaz podwójnego ściągania tej samej należności

Nawet jeśli przyjąć, że niezapłacony podatek stanowi korzyść majątkową, przepisy o przepadku nie mogą prowadzić do sytuacji, w której sprawca zwraca tę samą kwotę dwukrotnie – raz w postępowaniu podatkowym, drugi raz jako środek karny orzeczony przez sąd. Co bowiem istotne, orzeczenie przepadku korzyści majątkowej w tej wysokości nie oznacza, że dana należność przestaje być ściągalna przez organy podatkowe.

Jak podkreślił SN, przepadek korzyści majątkowej nie jest dodatkową karą ani mechanizmem służącym nadmiernemu obciążeniu sprawcy. Jego jedynym celem jest odebranie tego, co sprawca faktycznie zyskał dzięki przestępstwu – nie więcej.

Tymczasem wykładnia pozwalająca ściągnąć w ramach przepadku korzyści majątkowej także wymagalny podatek prowadziłaby do nieuzasadnionego podwójnego obciążenia sprawcy tą samą należnością. Jednocześnie stanowiłaby ona naruszenie zasady równości wobec prawa – sprawcy przestępstw podatkowych byliby traktowani surowiej niż sprawcy innych przestępstw, nierzadko o większej społecznej szkodliwości czynu, którzy również uzyskali korzyść majątkową, lecz nie są zobowiązani do jej zwrotu dwukrotnie.

Taka interpretacja stawiałaby ponadto Skarb Państwa w uprzywilejowanej pozycji względem innych pokrzywdzonych przestępstwem, którzy co do zasady nie mogą domagać się dwukrotnego zwrotu osiągniętej ich kosztem korzyści majątkowej.

Praktyczne znaczenie wyroku

Sprawy z zakresu prawa karnego skarbowego wymagają szczególnie szerokiego spojrzenia – nie dotyczą wyłącznie przepisów karnych, lecz ściśle łączą się z regulacjami podatkowymi oraz skutkami decyzji administracyjnych.

W praktyce zdarza się (i sama widzę to zarówno w swojej pracy, jak i u innych prawników), że w toku postępowania karnego skarbowego kwestie podatkowe nie są analizowane w pełnym zakresie, co może prowadzić do rozstrzygnięć pomijających wszystkie konsekwencje finansowe dla oskarżonego. Omawiany wyrok jest tego dobrym przykładem:  sąd orzekł przepadek korzyści majątkowej, nie uwzględniając, że ta sama kwota była już przedmiotem ostatecznej decyzji podatkowej.

Dlatego tak istotne jest aktywne pilnowanie tych kwestii, które nie zawsze zostaną dostrzeżone samodzielnie przez sąd. Już na etapie postępowania należy konsekwentnie przedstawiać odpowiednie argumenty i wskazywać wszystkie okoliczności mające znaczenie dla sprawy, aby dążyć do uniknięcia rozstrzygnięcie nieuwzględniającego pełnego kontekstu podatkowego.          

Aby zapoznać się z treścią całego wyroku kliknij TUTAJ.

Potrzebujesz pomocy w sprawie karnej skarbowej?

Zapraszam do kontaktu. Przeanalizuję Twoją sytuację, sprawdzę, czy istnieje ryzyko podwójnego obciążenia tą samą należnością oraz przygotuję odpowiednie argumenty procesowe, aby wskazać kwestie, które mogły zostać pominięte przez sąd w toku postępowania.