„Brak znamion czynu zabronionego” – co oznacza postanowienie prokuratury i co możesz zrobić? 

Stan prawny: 16.06.2026 r.

⚠️ Uwaga: Treści mają charakter edukacyjny i informacyjny, nie stanowią porady prawnej.

Złożyłeś zawiadomienie do prokuratury albo na policję. Po jakimś czasie dostajesz postanowienie o odmowie wszczęcia lub umorzeniu postępowania. W postanowieniu widzisz opis sprawy, wskazanie przepisu kodeksu karnego i informację, że odmówiono wszczęcia postępowania lub je umorzono z uwagi na brak znamion czynu zabronionego. Patrzysz niżej, a tam brak uzasadnienia, tylko podpisy i ściana tekstu pouczeń. Nie zgadzasz się z tą decyzją, ale nie wiesz, dlaczego organy oceniły sprawę właśnie tak.

Omówimy to po kolei.

Spis treści:

1. Co oznacza „brak znamion czynu zabronionego”?
2. Skąd mam wiedzieć, jakie powody stały za oceną prokuratora?
3. Dostaje odmowę lub umorzenie na brak znamion – co robić?
4. Co musi zawierać zażalenie na postanowienie prokuratora?
5. Ile mam czasu na złożenie zażalenia?
6. Czy zażalenie mogę wysłać e-mailem?
7. Co dzieje się po złożeniu zażalenia i jaki może być jego skutek?
8. Drugi raz dostałem umorzenie lub odmowę wszczęcia – co teraz?
9. Dwukrotne umorzenie i dwukrotne zażalenie – co dalej? Czas na subsydiarny akt oskarżenia
10. Możliwy problem o którym warto wiedzieć
11. Podsumowanie – co robić krok po korku i o czym pamiętać?

1. Co oznacza „brak znamion czynu zabronionego”?

Brak znamion oznacza, że nie wszystkie ustawowe składniki przestępstwa zostały spełnione.

Spójrzmy na przykład: art. 286 § 1 Kodeksu karnego, czyli przestępstwo oszustwa:

,,Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.”

Składnikami przestępstwa (znamiona) oszustwa są:

• sprawca – może nim być każda osoba,
• zamiar – nastawienie psychiczne, tutaj: działanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej,
• skutek – doprowadzenie innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, czyli skłonienie jej do decyzji niekorzystnej z punktu widzenia jej interesów majątkowych,
• sposób działania – przez wprowadzenie w błąd, wyzyskanie błędu lub wyzyskanie niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania (jedno z trzech wymienionych). 

Brak co najmniej jednego ,,składnika” sprawia, że postępowanie nie może być prowadzone (tak nakazuje przepis kodeksu postępowania karnego, czyli art. 17 § 1 pkt 2 kpk).

2. Skąd mam wiedzieć, jakie powody stały za oceną prokuratora?

Postanowienie o braku znamion mówi tylko tyle, że w ocenie organu któregoś składnika brakuje, ale nie wyjaśnia, który to składnik ani dlaczego. Jeśli nie ma uzasadnienia, procesu myślenia prokuratora lub policjanta nie poznasz wprost z postanowienia. Trzeba go wydedukować, najlepiej po zapoznaniu się z aktami sprawy.

Uwaga: zdarza się (choć rzadko), że w aktach znajduje się notatka funkcjonariusza z jego oceną sprawy. Jeśli prokurator zatwierdził decyzję policji, można założyć, że podzielił tamtą argumentację.

Czy brak uzasadnienia odmowy wszczęcia lub umorzenia jest prawnie dopuszczalny?

To, czy obowiązek uzasadnienia istnieje, zależy od formy prowadzonego postępowania.

W dochodzeniach takiego obowiązku nie ma, co nie znaczy, że organ nie może uzasadnienia napisać, ale jeśli tego nie zrobi, nie stanowi to naruszenia przepisów.

W przytłaczającej większości przypadków więc tego nie robi. Dlaczego? „Bo nie ma czasu”. Sama pisałam krótkie uzasadnienia nawet w dochodzeniach i słyszałam uwagi, żeby tego nie robić tam, gdzie nie muszę „bo nie ma czasu”.

Czy faktycznie nie ma? W wielu miejscach rzeczywiście nie ma, bo liczba spraw na osobę jest przytłaczająca.

Ale czy tak powinno być? Uważam, że choćby krótkie uzasadnienie decyzji powinno być zawsze. Z jednej strony obywatel wie, co stało za tą decyzją. Z drugiej strony, pisząc uzasadnienie, prokurator sam weryfikuje, czy faktycznie podjął właściwą decyzję, czyli czy rzeczywiście jest w stanie ją uzasadnić. Jeśli nie, to być może nie wszystkie istotne kwestie zostały jeszcze dostatecznie wyjaśnione.

3. Dostaje odmowę lub umorzenie na brak znamion – co robić?

Jeśli nie zgadzasz się z postanowieniem, możesz złożyć zażalenie do sądu, ale uwaga: składasz je za pośrednictwem prokuratury, która następnie przekazuje je dalej. 

Dlaczego? 

Ponieważ w trybie tzw. autokontroli prokurator może sam uwzględnić zażalenie i wznowić lub wszcząć postępowanie. To rzadkość, ale realnie się zdarza.

Zanim jednak złożysz zażalenie, zrób jeden ważny krok: umów się na wgląd do akt sprawy i zrób ich fotokopie. Skoro postanowienie nie zawiera uzasadnienia, nie wiesz, co prokurator miał na myśli ani co dokładnie zgromadzono w aktach poza Twoim przesłuchaniem. 

Zażalenie działa najlepiej, gdy jest rzeczowe i odwołuje się do konkretnych dowodów z akt, dlatego ich znajomość jest tu kluczowa. Sąd musi nabrać przekonania, że materiał dowodowy został oceniony błędnie, a dobre zażalenie mu w tym pomaga. Prokuratura, przekazując zażalenie, często ogranicza się do lakonicznego stwierdzenia, że się nie zgadza i nie ujawnia własnej oceny. Wobec tego rzeczowe, dobrze uargumentowane zażalenie tym bardziej zwiększa szanse na jego uwzględnienie.

Uwaga praktyczna: Żeby umówić się na wgląd do akt, zadzwoń do sekretariatu prokuratury.

4. Co musi zawierać zażalenie na odmowę wszczęcia lub umorzenie?

Żeby zażalenie mogło być skuteczne, musi spełniać określone warunki formalne (to trochę jakby pisać podanie):

• oznaczenie sądu i prokuratury – piszesz do sądu, ale składasz pismo za pośrednictwem prokuratury, która je wydała i przekazuje dalej, także możesz napisać np. ,,Sąd Rejonowy…. za pośrednictwem Prokuratury Rejonowej…”
• datę sporządzenia,
• twoje dane – jeśli jesteś osobą fizyczną to min.: imię, nazwisko i adres; jeśli osobą prawną: nazwa, adres siedziby, NIP i KRS,
• sygnaturę akt sprawy,
• wskazanie postanowienia które zaskarżasz – np. ,,zaskarżam postanowienie o… z dnia…, sygn…”
• wniosek – że domagasz się uchylenia postanowienia i przekazania sprawy do dalszego prowadzenia,
• uzasadnienie – dlaczego uważasz decyzję za niesłuszną. Możesz wskazać, co Twoim zdaniem zostało błędnie ocenione, co zrobiono nieprawidłowo albo czego nie zrobiono, a powinno,
• podpis.

5. Ile mam czasu na złożenie zażalenia?

7 dni. Termin jest nieprzekraczalny. Po jego upływie tracisz możliwość złożenia zażalenia, chyba że masz poważne argumenty za przywróceniem terminu. Musi to być jednak realna przeszkoda, która uniemożliwiła działanie i którą da się wykazać, a nie zwykłe przeoczenie czy zaniedbanie.

Termin liczy się od dnia następnego po dniu odebrania postanowienia. Przykład: odbierasz postanowienie w poniedziałek, ostatni dzień na złożenie zażalenia to też poniedziałek, bo liczymy tak:

Dzień 0. Poniedziałek – dzień odbioru (liczy się data potwierdzenia odbioru, nie dzień pierwszego zapoznania się z pismem, uwaga: jeśli ktoś odebrał postanowienie za Ciebie, termin biegnie od dnia jego odbioru, nie od dnia, w którym Ty je przeczytałeś).

Następne dni:

1. wtorek,
2. środa,
3. czwartek,
4. piątek,
5. sobota,
6. niedziela,
7. poniedziałek – ostatni dzień na złożenie zażalenia

Za złożenie zażalenia uznaje się datę nadania go na Poczcie Polskiej listem poleconym, nie datę wpływu do prokuratury. 

Uważaj! Jeśli jednak wysyłasz kurierem to ta zasada nie obowiązuje i liczy się data fizycznego wpływu pisma do prokuratury.

6. Czy zażalenie mogę wnieść e-mailem?

Generalnie NIE. Zasadą jest wnoszenie zażalenia na piśmie.

W praktyce często w prokuraturze drukuje się przesłane zażalenie i wzywa do uzupełnienie braku formalnego poprzez podpisanie zażalenia i jeśli w terminie brak zostanie uzupełniony to zażalenie jest rozpatrywane.

Jest to jednak zagadnienie, które wielokrotnie było omawiane w orzecznictwie bez definitywnego rozstrzygnięcia problemu.

Na chwilę obecną Sąd Rejonowy dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie skierował zapytanie prawne w tej sprawie do Izby Karnej Sądu Najwyższego czy w takiej sytuacji należy wzywać do uzupełnienia braku formalnego, czy należy odmówić przyjęcia takiego zażalenia lub pozostawić go bez rozpoznania?

Na chwilę obecną Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie skierował zapytanie prawne do Izby Karnej Sądu Najwyższego: czy w takiej sytuacji należy wzywać do uzupełnienia braku formalnego, czy odmówić przyjęcia zażalenia, czy też pozostawić je bez rozpoznania.

Rozstrzygnięcia na datę sporządzania tego wpisu, jeszcze nie ma. Sygnatura akt w Sądzie Najwyższym: I KZP 4/26. Czekamy na stanowisko.

Źródła:

• Artykuł Rzeczpospolita: https://www.rp.pl/sady-i-trybunaly/art44253101-czy-mozna-zlozyc-zazalenie-e-mailem-sn-orzeknie-jak-maja-reagowac-sady-i-prokuratura,
• Strona Sądu Najwyższego: https://www.sn.pl/sprawy/SitePages/Zagadnienia_prawne_SN.aspx?ItemSID=2087-301f4741-66aa-4980-b9fa-873e90506a11&ListName=Zagadnienia_prawne

7. Co dzieje się po złożeniu zażalenia i jaki może być jego skutek?

Prokurator ma szansę zmienić swoją decyzję w trybie autokontroli. Jeśli tego nie zrobi, przekazuje sprawę do sądu.

Sąd może:

• utrzymać postanowienie w mocy – czyli sprawa nie jest dalej prowadzona
• uchylić postanowienie i przekazać sprawę do dalszego prowadzenia – często ze wskazaniem, jakie dowody należy przeprowadzić i prokurator jest tym związany. Nie oznacza to jednak automatycznie aktu oskarżenia, ponieważ może po raz kolejny umorzyć postępowanie, jeśli w jego ocenie nadal będą ku temu przesłanki.

8. Drugi raz dostałem umorzenie lub odmowę wszczęcia – co teraz?

Tym razem postanowienie zaskarżasz nie do sądu, ale do prokuratora nadrzędnego, czyli w praktyce jeśli postanowienie wydała prokuratura rejonowa, zażalenie będzie adresowane do prokuratury okręgowej. Jeśli zaś postanowienie wydała prokuratura okręgowa, adresatam będzie prokuratura regionalna.

Prokurator nadrzędny podobnie jak sąd, może albo utrzymać postanowienie w mocy, albo nakazać dalsze prowadzenie postępowania.

9. Dwukrotne umorzenie i dwukrotne zażalenie – co dalej? Czas na subsydiarny akt oskarżenia

1. Złożyłeś zawiadomienie -> 2. odmówiono wszczęcia postępowania lub je umorzono -> 3. złożyłeś zażalenie -> 4. sąd uchylił postanowienie i przekazał do dalszego prowadzenia -> 5. prokuratura ponownie odmówiła wszczęcia lub umorzyła postępowanie -> 6. składasz znowu zażalenie, tym razem do prokuratora nadrzędnego -> 7. prokurator nadrzędny utrzymuje postanowienie w mocy.

Po przejściu tej drogi możesz wnieść do sądu subsydiarny akt oskarżenia.

Masz na to miesiąc od doręczenia postanowienia prokuratora nadrzędnego. Subsydiarny akt oskarżenia polega na tym, że zamiast prokuratury to Ty,  jako pokrzywdzony, samodzielnie wnosisz akt oskarżenia do sądu, który następnie proceduje nad sprawą.

Ważne: zgodnie z Kodeksem postępowania karnego subsydiarny akt oskarżenia musi być sporządzony i podpisany przez adwokata lub radcę prawnego. Chodzi przede wszystkim o spełnienie wymogów formalnych tego pisma.

10. możliwy problem, o którym warto wiedzieć

Jeśli za pierwszym razem sąd utrzymał w mocy postanowienie o odmowie wszczęcia lub umorzeniu postępowania, nie możesz wnieść subsydiarnego aktu oskarżenia. Możliwość ta otwiera się dopiero po dwukrotnym złożeniu zażalenia na dwa odrębne postanowienia. Dlatego zażalenia nie powinno się traktować po macoszemu. Pochopne lub źle napisane zażalenie może potencjalnie zamknąć Ci dalszą drogę do sądu. Nie oznacza to, że nawet przy słabym zażaleniu sąd nie oceni sprawy inaczej niż prokurator – ale przy dobrej argumentacji szanse znacząco wzrastają.

11. Podsumowanie – co robić krok po kroku i o czym pamiętać?

Kiedy dostaniesz postanowienie o odmowie wszczęcia lub umorzeniu postanowienia:

1. Zapisz termin – masz 7 dni na złożenie zażalenia.
   • Pamiętaj! Liczy się data nadania na Poczcie Polskiej listem poleconym (nie kurierem).
2. Zapoznaj się z aktami – umów się do prokuratury na wgląd i zrób fotokopie.
3. Napisz zażalenie i złóż je na piśmie wraz z własnoręcznym podpisem – zgodnie z wymogami formalnymi, rzeczowo i w oparciu o akta. Złóż je osobiście na dzienniku podawczym prokuratury lub wyślij listem poleconym, pamiętając o terminie.
4. Jeśli drugi raz odmówiono wszczęcia lub umorzenia postępowania to musisz drugi raz wnieść zażalenie, żeby w razie trzeciej decyzji dla Ciebie negatywnej, otworzyła się droga do subsydiarnego aktu oskarżenia.

Jak mogę Ci pomóc w sytuacji odmowy wszczęcia lub umorzenia postępowania?

Będąc asesorem prokuratorskim wielokrotnie sporządzałam i zatwierdzałam postanowienia o umorzeniu postępowania lub o odmowie wszczęcia. Choć ja starałam się pisać uzasadnienia 😉

Wiem zatem, jakie są najczęstsze przyczyny takich decyzji i gdzie szukać argumentów. Wiem też, że prokuratura nie jest nieomylna. Jako adwokat widzę, że takie postanowienia bywają nierzadko przedwczesne, można coś w sprawie jeszcze zrobić, więc sądy często przychylają się do zażaleń, dlatego w wielu przypadkach warto je pisać.

Na bazie mojego doświadczenia pomogę Ci:

• przeanalizować akta sprawy i znaleźć argumenty,
• ocenić szansę na uwzględnienie zażalenia, 
• napisać zażalenie spełniające warunki formalne i przedstawiające merytoryczne argumenty.

Odmowa wszczęcia lub umorzenie to nie zawsze koniec – często warto walczyć dalej.